Bin­nen­kij­ken in Dataland: het eerste AI-kunstmuseum ter wereld

Dataland is het geesteskind van de Turks-Amerikaanse mediakunstenaar Refik Anadol, een naam die steeds vaker opduikt in musea en concertzalen wereldwijd. Eerder bracht hij al indrukwekkende data-installaties naar het MoMA in New York, de Serpentine Galleries in Londen en The Sphere in Las Vegas.

Refik Anadol koos de Amerikaanse stad Los Angeles om daar, zoals hij het zelf noemt, ‘het eerste Museum of AI Arts ter wereld’ te bouwen. Niet toevallig: de stad is de bakermat van de Light and Space-beweging, waarbij kunstenaars als James Turrell en Robert Irwin al in de jaren zestig experimenteerden met licht en waarneming als artistiek medium. Anadol bouwt voort op die erfenis maar vervangt licht door data.

Het museum opende op 20 juni 2026 in het door architect Frank Gehry ontworpen Grand-complex, pal tegenover de Walt Disney Concert Hall. Het complex is maar liefst 25.000 vierkante meter groot en telt vijf immersieve galerijen met beelden die zijn opgebouwd uit 1,5 miljard pixels.

Nog voor je de eerste galerij binnenstapt, begint de ervaring. Bezoekers worden naar een donkere ruimte geleid met verticale schermen wat doet denken aan het betreden van een ruimteschip. Daar krijgt elke bezoeker een polsbandje dat de hartslag, huidtemperatuur en emotionele reacties meet. Die data worden in realtime verwerkt en beïnvloeden wat je ziet, hoort en ruikt in het museum. 

De openingstentoonstelling 'Machine Dreams: Rainforest' is het vertrekpunt. Het AI-model achter de beelden, het zogenaamde Large Nature Model, werd getraind op meer dan 500 miljoen afbeeldingen en geluidsopnamen uit 16 regenwouden wereldwijd, verzameld in samenwerking met onder andere het Natural History Museum in Londen en de Smithsonian.

Een geurrijke en kleurrijke binnenkomst

De meetgegevens van de polsband worden doorgegeven aan een centraal systeem dat de fysiologische signalen interpreteert als verschillende ‘emoties’. Het Large Nature Model achter de visuele weergaven gebruikt deze om de beelden te genereren. Kortom: verschillende groepen zien verschillende kunstwerken, allemaal afhankelijk van hun gemoedstoestand. 

Vijf verschillende ruimtes, vijf verschillende belevenissen

Dataland bestaat uit vijf opeenvolgende galerijen, elk met een eigen karakter. De reis begint in het Data Pavilion: een enorme ruimte verlicht door 84 projectoren, waar het Large Nature Model beelden genereert op basis van de biosignalen van de aanwezige bezoekers. Enorme bloemen ontvouwen zich, zwermen vogels duiken en zwieren, en lichtgolven barsten uit in velden van data. 

Daarna volgt de Latent Gallery, waar je via aanraakschermen zelf aan het stuur zit: genereer je eigen natuur­beelden via het AI-model en zie ze in realtime verschijnen. In de Infinity Room, een LED-kubus die muren, plafond en vloer bedekt, word je in een acht minuten durende filmische reis het Amazonegebied ingetrokken. De acht minuten durende filmische ervaring steunt grotendeels op spiraalvormige, tunnelachtige beelden die vaak voorkomen in reconstructies van LSD-trips. 

In The Sanctuary komen alle biosignalen van de bezoekers samen in één grote collectieve datavisualisatie. Jouw emoties worden letterlijk onderdeel van het kunstwerk. En tot slot is er de Discovery Portal, het vertrekpunt van elk bezoek waar je inzicht krijgt in de polsbandjes en de technologie erachter die de rest van de ervaring mogelijk maakt.

Bij het verlaten van de tentoonstelling krijgen bezoekers ook een datachip mee die kan worden gescand om een gepersonaliseerde geur of een T-shirt met AI-kunst te creëren.

Zo’n AI-museum brengt ook heel wat kritiek met zich mee. Want de vragen die AI-kunst oproept zijn reëel: wie is de eigenlijke auteur van een werk dat door een machine wordt gegenereerd? Wat is de ecologische kost van al die rekenkracht? En kunnen we algoritmes vertrouwen als creatieve partners?

Anadol kiest transparantie als antwoord. Hij stelt dat het Large Nature Model, het AI-model achter 'Machine Dreams: Rainforest', uitsluitend werd getraind op data die ter plaatse werd verzameld in 16 regenwouden wereldwijd, in samenwerking met partners zoals de Smithsonian en het Cornell Lab of Ornithology. Geen scraped internet­beelden, maar zorgvuldig samengestelde, ethisch verkregen datasets.

Anadol benadrukt vaak dat wanneer kunstenaars hun eigen modellen trainen met door henzelf gekozen datasets, zij de volledige controle behouden over het artistieke verhaal, waardoor de machine een echte medecreator wordt.